Produkte që refuzohen nga Bashkimi Europian rikthehen në tregun shqiptar. Të dhënat tregojnë mangësi serioze në kontroll, transparencë dhe gjurmueshmëri. Nga fermeri te laboratori, zinxhiri ushqimor ka boshllëqe që ndikojnë drejtpërdrejt te konsumatori. Mes pasigurisë dhe mungesës së informacionit, pyetja mbetet e hapur: a dimë realisht çfarë po hamë çdo ditë?
Në Shqipëri, debati për sigurinë ushqimore rikthehet sa herë qarkullon një lajm për një produkt që del me probleme. Por përtej rasteve sporadike, të dhënat tregojnë një problem më të rëndë: mënyra se si funksionon i gjithë zinxhiri, nga prodhimi te kontrolli.
Sipas të dhënave të siguruara nga Autoriteti Kombëtar i Ushqimit, gjatë vitit 2025 janë regjistruar 26 raste eksportesh të kthyera nga vendet e Bashkimit Europian. Nga këto, vetëm 5 janë asgjësuar dhe 4 janë rieksportuar. Pjesa tjetër, me masën prej rreth 130 ton, është rikthyer në tregun e brendshëm.
Mjafton vetëm ky fakt për të ngritur pikëpyetje për mënyrën se si trajtohen produktet që nuk plotësojnë standardet jashtë vendit.
“Nëse dalin në treg produkte që janë kthyer nga BE, kjo është alarmante, pavarësisht arsyes”, thotë Granit Sokoli, drejtori i qendrës ALERT.
Një nga problemet më të përmendura nga ekspertët është mungesa e informacionit për publikun.
Në rastet kur identifikohen produkte me probleme, Autoriteti Kombëtar i Ushqimit publikon njoftime të përgjithshme, pa detaje mbi subjektin, markën apo shpërndarjen e produktit.
Nga një kërkesë për informacion për emrat e subjekteve, përgjigjja ka qenë refuzim, me argumentin e “sekretit tregtar”.
Sipas Sokolit, kjo qasje është në kundërshtim me praktikat europiane.
“Në komunikimin e riskut që bëjnë autoritetet e sigurisë ushqimore në vendet e BE dhe në Kosovë, jepet çdo detaj. Ti duhet të japësh emrin e subjektit dhe markën, që konsumatori të dijë saktësisht çfarë të shmangë”, shpjegon ai.
Mungesa e këtij informacioni krijon një efekt zinxhir: dyshimi përhapet te i gjithë produkti vendas.
Rozana, një banore e Shkozës, e përshkruan kështu përvojën e saj si konsumatore:
“Sa herë blej fruta, mundohem të zgjedh ato më të voglat. Thonë që janë më të mira, por meraku ngelet.”
Ndërkohë që besimi ndaj produkteve vendase tronditet, të dhënat tregojnë një rritje të importeve.
Sipas INSTAT, nga viti 2020 deri në vitin 2024 importet janë rritur me rreth 28.5%. Në të njëjtën kohë, diferenca mes importeve dhe eksporteve mbetet e madhe.
Ky zhvillim lidhet jo vetëm me kërkesën e tregut, por edhe me perceptimin e sigurisë për produktet vendase.
Nga ana tjetër, ekspertët e shëndetit theksojnë se rreziku nuk duhet absolutizuar.
Endokrinologia Tea Shehu shpjegon se ndikimi i produkteve me mbetje varet nga disa faktorë.
“Për sa u përket frutave dhe perimeve me mbetje, problemet shëndetësore mund të shfaqen në rast konsumimi të tepruar ose tek persona me sëmundje hormonale paraprake”, thotë ajo.
Sipas saj, grupet më të ndjeshme janë fëmijët, adoleshentët dhe personat me çrregullime hormonale.
“Kjo nuk do të thotë ndalim i plotë, por moderim dhe këshillim i personalizuar”, shton Shehu.
Kapacitetet e kufizuara laboratorike
Kontrolli i produkteve mbështetet në laboratorët e sigurisë ushqimore, por kapacitetet mbeten të kufizuara.
Instituti i Sigurisë Ushqimore dhe Veterinare është laboratori kryesor referencë në vend. Megjithatë, sipas ekspertëve, numri i mostrave të analizuara nuk është i mjaftueshëm për të pasur një pasqyrë të plotë.
“Kjo kthehet në mbingarkesë dhe në një numër shumë të vogël mostrash, që nuk janë tregues i mjaftueshëm për të parë nëse gjithë malli është problematik apo jo”, shpjegon Sokoli.
Në vend funksionojnë 7 laboratorë dhe janë bërë disa investime për pajisje dhe specializim, por një pjesë e tyre janë ende në fazë zhvillimi.
Ekspertja e sigurisë ushqimore Renata Kongoli thekson se mangësitë mbeten të dukshme.
“Ka një nevojë urgjente për përmirësim të kontrollit, gjurmueshmërisë dhe pajisjeve laboratorike për të garantuar që ushqimet që mbërrijnë te konsumatori janë të sigurta”, thotë ajo.
Çfarë ndodh me produktet e kthyera?
Një nga çështjet më të ndjeshme është trajtimi i produkteve të kthyera nga eksporti.
Sipas të dhënave të AKU, shumica e tyre nuk asgjësohen, por rikthehen në treg ose rieksportohen.
